Trung-Nhật đối mặt nguy cơ xung đột trên biển

Thời gian gần đây, quan hệ giữa Trung Quốc và Nhật Bản thường xuyên trong tình trạng căng thẳng do hàng loạt vấn đề, trong đó đặc biệt nổi cộm là tranh chấp lãnh hải xung quanh quần đảo Điếu Ngư/Senkaku ở biển Hoa Đông. Những căng thẳng đang có xu hướng ngày càng gia tăng đang gợi lại vết thương chiến tranh mà cả hai nước chưa và sẽ không bao giờ quên được.

Nhật Bản quan ngại Trung Quốc

Bộ Quốc phòng Nhật Bản tháng trước đã đề nghị một khoản ngân sách kỷ lục khoảng 51 tỷ USD cho năm tài khóa 2017. Con số khổng lồ này đủ để nói lên nhu cầu an ninh quốc phòng của Nhật Bản khi Tokyo đang phải đối mặt với hàng loạt quan ngại an ninh, mà một trong những quan ngại an ninh hàng đầu chính là sự hung hăng ngày càng tăng của Trung Quốc trong tranh chấp lãnh hải.

Rõ ràng, Nhật Bản có lý do để quan ngại. Cả ở biển Hoa Đông và biển Đông, Tokyo đang phải đối mặt với một Trung Quốc ngày càng hung hăng và quyết liệt, muốn trở thành một cường quốc trên biển không bị trói buộc và đang ra sức tăng cường sức mạnh hải quân. Những động thái của Trung Quốc đang đe dọa gây tổn hại kinh tế, ảnh hưởng tới an ninh của Nhật Bản. Biển Đông không chỉ là tuyến đường biển duy nhất mà còn là tuyến đường thẳng và rẻ nhất cho việc chuyển năng lượng từ Vịnh Persia (cùng nhiều loại hàng hóa từ những nơi khác nữa) tới khu vực Đông Bắc Á. Là một quốc gia ít tài nguyên thiên nhiên, Nhật Bản có lợi ích rõ ràng trong việc đảm bảo lưu thông các tuyến đường biển. Với tư duy đó, Nhật Bản đang tăng cường các mối liên minh, chi thêm tiền cho quốc phòng và công khai quan điểm của mình. Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe phát biểu với các lãnh đạo châu Á tại Hội nghị thượng đỉnh Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) tổ chức tại Lào hồi đầu tháng này rằng: “Tôi hết sức quan ngại trước những động thái liên tiếp muốn đơn phương làm thay đổi thực trạng ở biển Hoa Đông và biển Đông.”

Trung Quốc những năm vừa qua đã nhanh chóng quân sự hóa vùng Biển Đông, bao gồm việc thiết lập các căn cứ trên các đảo nhân tạo được dựng trên các bãi đá ngầm, nhằm tăng cường kiểm soát vùng biển quan trọng này. Nền kinh tế Nhật Bản sẽ bị ảnh hưởng nếu Trung Quốc ngăn cản việc vận tải qua tuyến đường này. Xung đột là điều có thể xảy ra. Trung Quốc vẫn luôn tức giận trước những tội ác của Nhật Bản trong Chiến tranh thế giới lần thứ hai và cho rằng Tokyo chưa thể hiện đầy đủ sự ăn năn hối lỗi của mình về những tội ác này. Theo Trung tâm nghiên cứu Pew, 81% người Trung Quốc vẫn có quan điểm không thiện chí về nước Nhật, tăng từ mức 70% cách đây một thập kỷ . Trong khi đó, 86% người Nhật có quan điểm không ưa người Trung Quốc, tăng so với mức 71% của một thập kỷ trước.

Không có gì ngạc nhiên khi Nhật Bản quan ngại về khả năng Trung Quốc kiểm soát tuyến đường biển quan trọng như biển Đông. Việc xây dựng phi pháp và quân sự hóa các đảo nhân tạo ở Trường Sa dường như là một bước tiến theo hướng đó. Có một cách mà Nhật Bản có thể ngăn chặn điều này đó là ủng hộ, hậu thuẫn và thậm chí tham gia các chiến dịch “tự do hàng hải” của Hải quân Mỹ mà qua đó Washington khẳng định quyền được tự do qua lại ở các vùng biển theo đúng luật pháp quốc tế cho dù các nước khác có cảnh cáo ngăn cản. Tuần trước, Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Tomomi Inada khi phát biểu tại Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế đã nói bóng gió về sự nhất trí của Nhật Bản đối với các chiến dịch tự do hàng hải đó. Bà nói nếu thế giới bỏ qua những hành động nhằm thay đổi quyền lực luật pháp thì hậu quả của nó sẽ vượt ra ngoài vấn đề ở biển Đông. Bà nhấn mạnh: “Trong hoàn cảnh đó, tôi hết sức ủng hộ các chiến dịch tự do hàng hải của Hải quân Mỹ nhằm đề cao trật tự hàng hải quốc tế theo đúng luật pháp.” Bà còn ngụ ý rằng lực lượng phòng vệ biển của Nhật Bản sẽ tham gia “các chuyến tuần tra huấn luyện chung” cùng Hải quân Mỹ ở biển Đông cũng như các cuộc diễn tập đơn phương và đa phương với hải quân các nước khu vực. Bà Inada không đề cập liệu Nhật Bản sẽ tham gia các chiến dịch tự do hàng hải theo phương cách nào.

trung-nhat-doi-mat-nguy-co-xung-dot-tren-bien

Quần đảo Điếu Ngư/Senkaku. Ảnh tư liệu

Nguy cơ xung đột quân sự

Tuy nhiên, Trung Quốc đã cảnh báo Nhật Bản sẽ “vượt ranh giới đỏ” nếu làm như vậy và ám chỉ rằng điều đó có thể dẫn tới xung đột quân sự. Với lịch sử Chiến tranh thế giới lần thứ hai và tinh thần dân tộc chủ nghĩa ở Trung Quốc, đó có lẽ không phải là lời đe dọa suông.

Những phát biểu của Bộ trưởng Tomomi Inada cho thấy, dù sao Nhật Bản cũng vẫn có thể hành động theo chiều hướng xảy ra đụng độ tàu chiến chứ không phải một hòn đảo hay bãi đá ngầm bị tranh chấp sẽ là điểm bùng nổ nguy hiểm nhất ở biển Đông. Ông Trương Bảo Huy – GĐ Trung tâm Nghiên cứu châu Á-Thái Bình Dương thuộc ĐH Lĩnh Nam ở Hồng Kông nhận định trên tờ Thời báo Nhật Bản: “Trung Quốc chưa làm hành động gì trực tiếp chống lại các chiến dịch của Mỹ, nhưng với Nhật Bản lại là chuyện khác. Chúng ta không thể loại trừ khả năng tàu Trung Quốc đâm hoặc ngăn chặn tàu Nhật Bản qua lại.” Nhận định này rõ ràng là đúng, bởi với sức mạnh quân sự vượt trội của Mỹ hiện nay, Trung Quốc vẫn còn rất e ngại quân đội Mỹ. Tuy nhiên, một quốc gia bị kìm hãm phát triển quân đội trong mấy chục năm liền như Nhật Bản, đương nhiên là Trung Quốc sẽ không kiêng nể như với Mỹ.

trung-nhat-doi-mat-nguy-co-xung-dot-tren-bien1

Các tàu của Lực lượng phòng vệ trên biển của Nhật Bản.

Những tranh chấp ở biển Hoa Đông cũng góp phần gia tăng căng thẳng giữa Nhật Bản và Trung Quốc. Khác với biển Đông, khu vực biển này nằm kề sát Nhật Bản. Bắc Kinh từ lâu đã cho rằng đảo Senkaku (Trung Quốc gọi là Điếu Ngư) mà Nhật Bản đang kiểm soát là thuộc Trung Quốc. Vấn đề này đã khuấy lên sự tức giận dân tộc chủ nghĩa ở cả hai phía trong nhiều năm và cả hai nước đều tăng cường sự hiện diện quân sự ở khu vực này.

Đối mặt với một sức mạnh trên biển đang ngày một gia tăng của đối thủ lâu năm, Nhật Bản không chỉ đang tái khẳng định quan hệ mật thiết của mình với Mỹ mà còn thiết lập liên minh với các nước khác. Ở Đông Nam Á, Nhật Bản giúp tăng cường lực lượng trên biển còn khá yếu kém của các quốc gia nằm ven bờ biển Đông, ví dụ như cấp tàu tuần tra cho cả Việt Nam và Philippines.

Song tất nhiên, Nhật Bản không thể kiểm soát hay dự đoán cách hành xử của các nước khác. Tuần trước, Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte đã có động thái sáp lại gần Bắc Kinh hơn và tách xa khỏi Mỹ và các đồng minh. Ông này tuyên bố nước mình sẽ không can dự vào các cuộc tuần tra chung trên biển, nhất là với Hải quân Mỹ. Ông cũng chỉ đạo Bộ Quốc phòng chuẩn bị mua vũ khí hạng nặng từ Trung Quốc và Nga.

Nhật Bản còn có một đồng minh nữa là Australia. Một liên minh ba phía quan trọng đã được hình thành giữa Nhật Bản, Australia và Mỹ có liên quan tới hai vùng biển nói trên. Sau “Đối thoại chiến lược ba bên” hồi tháng 7-2016, ba nước đã ra một tuyên bố bày tỏ “sự phản đối mạnh mẽ trước bất cứ hành động đơn phương nào làm thay đổi hiện trạng và gia tăng căng thẳng.”

Tất nhiên, sự ủng hộ của Australia đối với Nhật Bản trong vấn đề biển Hoa Đông cũng chỉ có giới hạn. Ngược lại, Tổng thống Mỹ Barack Obama hồi tháng 4-2016 khẳng định lại rằng Mỹ, với tư cách một bên tham gia hiệp ước an ninh, sẽ hỗ trợ Nhật Bản nếu xảy ra xung đột liên quan tới Senkaku.

Ngân sách quốc phòng của Nhật Bản dù hơn 50 tỷ USD song so với ngân sách của Mỹ và Trung Quốc thì con số này vẫn chưa thấm vào đâu. Và Hiến pháp Nhật Bản vẫn dứt khoát bác bỏ chiến tranh. Khao khát chân thành một nền hòa bình quốc tế dựa trên công lý và trật tự, người dân Nhật Bản vĩnh viễn từ chối coi việc tiến hành chiến tranh là quyền tối cao của dân tộc và việc đe dọa và sử dụng vũ lực là biện pháp giải quyết tranh chấp quốc tế. Người dân Nhật Bản đa số phản đối ý tưởng sửa đổi Hiến pháp hòa bình của mình, song với Thủ tướng Abe, việc sửa đổi lại là mục tiêu đã có từ lâu. Cuộc bầu cử hồi tháng 7 đã đem lại cho Đảng Dân chủ Tự do của ông hơn 2/3 số ghế Quốc hội, một tỷ lệ đa số vượt trội có thể giúp ông sửa đổi Hiến pháp và biến nước Nhật một lần nữa lại trở thành cường quốc quân sự. Chưa rõ liệu Thủ tướng Abe có thành công hay không, nhưng nhiều khả năng là căng thẳng trên biển giữa Trung Quốc và Nhật Bản có vẻ sẽ còn leo thang.

Đang tải...
Clip thị trưởng sờ vùng kín nữ cấp phó ở hội thảo về nCoV bị phát tán

Clip thị trưởng sờ vùng kín nữ cấp phó ở hội thảo về nCoV bị phát tán

Tin mới nghi lãnh đạo thi hành án lộ 4 clip nóng

Tin mới nghi lãnh đạo thi hành án lộ 4 clip nóng

Đang đứng làm lễ cưới trước mặt quan khách nhưng cô dâu lại có biểu cảm ‘lạ’

Đang đứng làm lễ cưới trước mặt quan khách nhưng cô dâu lại có biểu cảm ‘lạ’

Nữ doanh nhân Dương Đường vừa bị bắt giữ là ai?

Nữ doanh nhân Dương Đường vừa bị bắt giữ là ai?

TIN MỚI

Cây ngô ‘xô’ cây lúa

Cây ngô ‘xô’ cây lúa

Bình Định đang chuyển mạnh diện tích trồng lúa sang cây trồng cạn nhằm giảm nước tưới. Trong đó, cây ngô đã dần...