Nguyễn Hành ôm nỗi cô trung

Có thể Nguyễn Hành rút cục chỉ là một nhà Nho bảo thủ, cố chấp, không thức thời chăng, khi mà ông chỉ biết ngồi khóc thương cho một triều đại đã cũ nát, không thể chịu đựng nổi những cơn giông bão của thế thời, của lịch sử? Dẫu đúng dẫu sai, dẫu khen dẫu chê, thì ông vẫn là Nguyễn Hành, một tính cách Nguyễn Hành, thà đói khổ, chứ không muốn làm con chim hoàng oanh nhảy múa 'chỉ cốt làm cho người ta ưa thích'!

Nguyễn Hành ôm nỗi cô trung Ảnh 1

Lối vào khu vườn xưa của dòng họ Nguyễn tại Tiên Điền. Ảnh: Trọng Chính/vietnam.vnanet.vn

Phiên âm:

ĐỖ QUYÊN(Nhân khách huyết tác)

Ngâm vi đỗ quyên thanhKhách vi đỗ quyên huyếtThử huyết bản tự sinhThử thanh chung bất tuyệtThiên mệnh ngã oán điểuSở dĩ minh thời tiếtBất năng học hoàng lyGiao giao vụ nhân duyệt.

Dịch nghĩa:

CHIM CUỐC(Làm khi bị bệnh khạc ra máu)

Ngâm (kêu) lên là tiếng chim đỗ quyên,Khạc ra là máu của chim đỗ quyên.Máu ấy vốn tự nó sinh ra,Tiếng ấy rốt cục vẫn kêu không ngớt.Trời đã sinh ra ta là con chim mang nỗi oán hận,Vì thế, đến thời tiết thì phải kêu.Không thể bắt chước như loài chim hoàng oanh,Bay lượn tung tăng chỉ cốt để làm cho người ta thích thú.

Dịch thơ:

Kêu lên là tiếng cuốc,Khạc ra là máu cuốc.Máu ấy tự nó sinh,Tiếng ấy kêu không ngớt.“Chim hờn” phải trời sinh,Để gọi báo thời tiết.Không thể như oanh vàng,Tung tăng cho người thích.

(Ngô Bách Bộ- dịch)

Kêu thương là tiếng đỗ quyên,Khạc ra máu đỏ, sôi lên oán sầu.Máu tự sinh, máu thắm màu,Tiếng kêu thảm thiết bấy lâu thế rồi !Trời sinh ta cũng thế thôi,Đến thời đến tiết thì ngồi kêu vang.Phải đâu như chú oanh vàng,Tung tăng bay hót cho làng nước vui ?

(VŨ BÌNH LỤC-dịch)

Nguyễn Hành (1771-1824) là con trai Nguyễn Điều, gọi Thi hào Nguyễn Du là chú ruột. Ông học rộng, thơ hay, được người đương thời tôn vinh trong nhóm “An Nam ngũ tuyệt”. Nhà Lê mục ruỗng sụp đổ, Nguyễn Hành không ra giúp Tây Sơn, không chạy theo Lê Chiêu Thống sang Tàu, cũng không ra làm quan cho nhà Nguyễn như Nguyễn Du. Ông cam phận sống cuộc đời phiêu bạt, nghèo túng, nay đó mai đây, rồi ốm đau, thổ ra máu mà chết. Nguyễn Hành thường ví mình như con chim đỗ quyên, trời sinh ra là phải vậy. “Đỗ quyên” chính là những lời tâm huyết, đau đớn xót xa đến đứt ruột của ông.“Đỗ quyên” là bài thơ ngũ ngôn bát cú, nhưng hai phần khá rõ. Hai phần, nhưng nội dung lại thống nhất trong một chủ đề tư tưởng.Bốn câu đầu, nói về con chim đỗ quyên (chim cuốc), cụ thể là tiếng kêu và máu của đỗ quyên, làm điểm tựa cho phần sau, để luận về bản thân tác giả.Hai câu đầu ý tứ đã sáng tỏ, chỉ là hai câu thơ có chức năng dẫn chuyện: “Ngâm(kêu) lên là tiếng con chim đỗ quyên / khạc ra máu cũng là chim đỗ quyên”. Nhưng đó là một sự khẳng định, rằng tiếng chim cuốc, máu chim cuốc vốn dĩ là vậy, như một thuộc tính, như là bản năng, như một số phận, không thể nào khác được. Hai câu tiếp theo, nhấn mạnh thêm ý này: “Máu ấy vốn tự nó sinh ra / Tiếng ấy rốt cục vẫn kêu không ngớt”…Như thế là trời sinh ra thân phận đỗ quyên, mỗi khi cất tiếng kêu là kêu khắc khoải mãi không dứt. Tiếng đỗ quyên kêu xác cả ngày hè, kêu xác cả đêm hè, thê lương, thảm thiết. Một loài chim được gắn với biểu tượng của một ông vua mất nước, tiếng kêu thương đến nát cả trời xanh. Tác giả mượn tiếng đỗ quyên để gửi gắm tâm sự thầm kín và vô cùng xót xa đau đớn của mình.Phần sau của bài thơ là những giãi bày, trực tiếp. Tác giả viết:Trời đã sinh ra ta là con chim mang nỗi oán hận,Vì thế, khi đến thời tiết thì phải kêu.Đỗ quyên, còn được định danh là “oán điểu”, chim oán. Truyền thuyết bên Tàu kể rằng vua Thục là Đỗ Vũ, bị mất nước, chết hóa thành chim Đỗ quyên, kêu ra rả suốt đêm, khạc ra máu, thấm ướt cả cỏ cây. Tác giả ví tiếng kêu thảm thiết của đỗ quyên như tiếng kêu sầu oán, hay nó chính là tiếng kêu sầu oán của chính mình, lại “do trời sai khiến”, để thực thi “thiện mệnh” cất lên tiếng kêu xót thương thảm thiết một triều đại đã bị hủy diệt. Nó “đến thời tiết thì phải kêu”, không thể khác!Kết thúc bài thơ là hai câu khép lại tứ thơ, tình ý sâu xa, rằng:Ta “Không thể bắt chước như loài chim hoàng oanh / Bay lượn tung tăng chỉ cốt làm cho người ta thích thú”. Thế nghĩa là ta không chịu bắt chước người đời, cứ thuận theo thời mà biến dịch. Đó là một sự khẳng định quan điểm, khẳng định nhân cách nhà Nho.Gia tộc Nguyễn Hành mấy đời làm quan ở thời Lê -Trịnh, gắn bó sâu sắc với triều đại này. Luồng gió lịch sử đổi chiều liên tiếp. Tây Sơn ra Bắc diệt Lê -Trịnh, nhiều trí thức lớn như Ngô Thì Nhậm, Phan Huy Ích…ra giúp Tây Sơn, làm nên sự nghiệp lớn lao. Lại cũng có người không giúp Tây Sơn, nhưng sau lại ra làm quan cho triều Nguyễn, như Nguyễn Du, Đặng Trần Thường…chẳng hạn. Thời buổi loạn ly, những bậc trí giả cũng chả biết đâu mà lần, cho nên cái việc“xuất xử” của nhà Nho, thật cũng khó phân định thực hư, “Thời đã thế, thế thời phải thế”(Ngô Thì Nhậm)!.. Nguyễn Du từng than thở khi ông buồn bã ngửa mặt kêu trời, rằng “Tráng sĩ bạch đầu bi hướng thiên / Hùng tâm sinh kế lưỡng mang nhiên”. Với Nguyễn Hành (và không chỉ Nguyễn Hành) thì không thể như vậy. Ông ôm mối cô trung mà cam chịu cảnh đói nghèo, phiêu dạt đó đây, ốm đau khạc ra máu mà chết, chứ không muốn làm con chim hoàng oanh nhảy múa hát ca cốt chỉ để làm vui lòng chủ mới.Có thể Nguyễn Hành rút cục chỉ là một nhà Nho bảo thủ, cố chấp, không thức thời chăng, khi mà ông chỉ biết ngồi khóc thương cho một triều đại đã cũ nát, không thể chịu đựng nổi những cơn giông bão của thế thời, của lịch sử? Dẫu đúng dẫu sai, dẫu khen dẫu chê, thì ông vẫn là Nguyễn Hành, một tính cách Nguyễn Hành, thà đói khổ, chứ không muốn làm con chim hoàng oanh nhảy múa “chỉ cốt làm cho người ta ưa thích”!“Đỗ quyên” là một bài thơ trữ tình, mượn hình ảnh con chim cuốc để gửi gắm tâm sự một kẻ bề tôi nhà Lê thà chịu đói nghèo để tận trung với triều đại cũ. Đó là một tiếng kêu thương bi thảm, xót xa, chân tình và thống thiết. Hơn thế, nó còn là một “tuyên ngôn” về một lẽ sống đương thời, cũng rất đáng được tôn vinh, cảm thông và chia sẻ.

Vũ Bình Lục

Nguồn vanhien.vn : http://vanhien.vn/news/nguyen-hanh-om-noi-co-trung-78189

Đang tải...
Trà Leng: ‘Ba, má, con, em ruột tôi bị chôn vùi trong đất hết rồi’

Trà Leng: ‘Ba, má, con, em ruột tôi bị chôn vùi trong đất hết rồi’

Đại ca Mười Thu lái ô tô tông chết 2 người, gọi đàn em ra nhận tội thay

Đại ca Mười Thu lái ô tô tông chết 2 người, gọi đàn em ra nhận tội thay

Làng biệt thự trái phép trong rừng: UBND tỉnh Lâm Đồng chỉ đạo khẩn, cắt điện trung thế

Làng biệt thự trái phép trong rừng: UBND tỉnh Lâm Đồng chỉ đạo khẩn, cắt điện trung thế

2 tên cướp giật túi xách người phụ nữ gây xôn xao cộng đồng mạng bị bắt

2 tên cướp giật túi xách người phụ nữ gây xôn xao cộng đồng mạng bị bắt

TIN MỚI