Con đập lớn nhất châu Phi đe dọa an ninh nguồn nước dòng sông Nile

Một khi con đập của Ethiopia trên sông Nile Xanh khánh thành, Ai Cập và các quốc gia khác thuộc lưu vực sông sẽ phải thỏa hiệp để đảm bảo an ninh nguồn nước.

Con đập lớn nhất châu Phi đe dọa an ninh nguồn nước dòng sông Nile Ảnh 1

Con đập lớn nhất châu Phi đe dọa an ninh nguồn nước dòng sông Nile Ảnh 2

Sông Nile Xanh là nhánh lớn nhất của sông Nile, cung cấp khoảng 85% lượng nước đổ vào Ai Cập. Hiện nay Ethiopia đang xây dựng đập Grand Ethiopian Renaissance (GERD) trị giá 5 tỷ USD trên sông Nile Xanh, gần biên giới với Sudan. Khi hoàn thành, GERD sẽ là đập nước lớn nhất ở châu Phi, tạo ra khoảng 6.000 MW điện cho nhu cầu sử dụng trong nước và xuất khẩu.Dự án đầy tham vọng này nhằm mục đích giúp dân số đang tăng nhanh chóng mặt của Ethiopia thoát khỏi đói nghèo. Con đập cũng giúp Ethiopia quản lý dòng chảy sông Nile Xanh, dẫn đến sự thay đổi quyền lực trong khu vực.

Con đập lớn nhất châu Phi đe dọa an ninh nguồn nước dòng sông Nile Ảnh 3

Đối với người Ai Cập, sông Nile chính là sự sống. Aly El-Bahrawy, giáo sư thủy lợi tại Đại học Ain Shams tại Cairo, cho biết: “Nếu người Ethiopia muốn giảm lượng nước (sông Nile) đổ vào Ai Cập thì sẽ gây ra vấn đề lớn”.Theo Tổ chức Nông lương Liên hiệp quốc (FAO), khan hiếm nước là một vấn đề nghiêm trọng ở quốc gia Bắc Phi này. Với dân số dự kiến lên tới 120 triệu người vào năm 2030, Ai Cập đang trên đà chạm ngưỡng “khan hiếm nước tuyệt đối” – tức mỗi người dân chỉ có dưới 500 m3 nước mỗi năm, chưa kể đến tác động nếu Ethiopia kiểm soát dòng chảy.

Con đập lớn nhất châu Phi đe dọa an ninh nguồn nước dòng sông Nile Ảnh 4

Dù gắn liền với nền văn minh Ai Cập nhưng cả hai nhánh sông Nile đều không bắt nguồn từ nước này. Sông Nile Trắng chảy từ hồ Victoria (trong ảnh) – hồ lớn nhất châu Phi, nằm giữa Tanzania, Kenya và Uganda. Còn sông Nile Xanh bắt nguồn từ hồ Tana ở cao nguyên Ethiopia. Hai con sông hợp nhất gần thủ đô Khartoum của Sudan để hình thành dòng chảy chính qua phía Bắc qua Ai Cập đến biển Địa Trung Hải.

Con đập lớn nhất châu Phi đe dọa an ninh nguồn nước dòng sông Nile Ảnh 5

Tuy nhiên, năm 1929 Ai Cập đã tuyên bố chủ quyền với sông Nile trong Hiệp ước Anglo – Egyptian giữa Ai Cập và Vương quốc Anh, và Hiệp định song phương năm 1959 giữa Ai Cập và Sudan. Các hiệp ước được gọi chung là Nile Waters này cấp 18,5 tỷ m3 nước mỗi năm cho Sudan và 55,5 tỷ m3 cho Ai Cập. Thỏa thuận không cấp nước cho Ethiopia cũng như 8 quốc gia khác trên lưu vực sông Nile. Hơn nữa, Nile Waters còn cho Ai Cập quyền phủ quyết đối với các dự án xây dựng trên dòng chảy chính và các nhánh thượng nguồn sông Nile.

Con đập lớn nhất châu Phi đe dọa an ninh nguồn nước dòng sông Nile Ảnh 6

John Mukum Mbaku, đồng tác giả cuốn “Quản lý lưu vực sông Nile”, nói: “Ai Cập được cho là có điều kiện thuận lợi (trong thời thuộc địa) vì Vương quốc Anh thu lợi rất lớn từ hoạt động nông nghiệp tại đây”. Ai Cập tin họ có quyền về mặt pháp lý và lịch sử đối với sông Nile. Nhưng các quốc gia khác phản đối điều này. “Các nước thuộc vùng thượng lưu sông Nile cho rằng Nile Waters là không công bằng và không bền vững. Họ vẫn giữ quan điểm ‘không bị ràng buộc bởi thỏa thuận vì họ không tham gia ký kết'”, ông cho biết thêm.

Con đập lớn nhất châu Phi đe dọa an ninh nguồn nước dòng sông Nile Ảnh 7

Con đập lớn nhất châu Phi đe dọa an ninh nguồn nước dòng sông Nile Ảnh 8

Năm 1999, các nước lưu vực sông Nile bắt đầu đàm phán để phân bổ công bằng lượng nước, nhưng Ai Cập và Sudan vẫn “bảo vệ quyền lợi tuyệt đối của họ” và do đó không đạt được sự đồng thuận, ông Mbaku nói. Đàm phán đã sụp đổ vào năm 2011, khi người Ethiopia đưa ra quyết định xây đập đầy táo bạo mà không xin ý kiến của Ai Cập. Vào năm 2013 khi trả lời phỏng vấn trên truyền hình, cựu Tổng thống Ai Cập Mohamed Morsi phát biểu rằng: “Mặc dù không phải là hành động ‘gây chiến’ với Ethiopia, nhưng an ninh nguồn nước của Ai Cập là không thể ‘vi phạm’. Nếu nước sông Nile tại Ai Cập giảm đi ‘một giọt’, chúng tôi sẽ đánh đổi bằng máu của mình”.

Con đập lớn nhất châu Phi đe dọa an ninh nguồn nước dòng sông Nile Ảnh 9

Sau các động thái đe dọa ban đầu không hiệu quả, Ai Cập đã thử một cách tiếp cận ngoại giao khác. “Các nhà chức trách Ai Cập đã quyết định đàm phán trực tiếp với Ethiopia”, ông Mbaku cho biết. Vào tháng 3/2015, các nhà lãnh đạo Ai Cập, Sudan và Ethiopia họp tại Khartoum để bắt đầu đàm phán về việc vận hành và lấp nước vào con đập nhưng chưa giải quyết được vấn đề. Ông Mbaku cho biết: “Dù các quan chức Ai Cập công khai nói muốn đàm phán với Ethiopia, nhưng họ vẫn tin rằng thỏa thuận Nile Waters nên được tôn trọng”.

Con đập lớn nhất châu Phi đe dọa an ninh nguồn nước dòng sông Nile Ảnh 10

Con đập lớn nhất châu Phi đe dọa an ninh nguồn nước dòng sông Nile Ảnh 11

Trong các cuộc đàm phán gần đây, Ai Cập tập trung vào thời hạn hoàn thành việc lấp nước vào đập GERD. Việc lấp nước diễn ra càng nhanh thì lượng nước ở hạ lưu sông trong thời gian đó sẽ càng ít. “Về mặt kỹ thuật, Ethiopia có thể hoàn thành trong 3 năm, nhưng Ai Cập muốn kéo dài thành 10 năm”, Kevin Wheeler thuộc Viện Thay đổi Môi trường, Đại học Oxford, Anh, nói. “Ethiopia tính toán trên cơ sở lượng mưa ở mức trung bình, trong khi đó Ai Cập muốn lập kế hoạch cho những tình huống xấu nhất”, ông Wheeler nói.

Con đập lớn nhất châu Phi đe dọa an ninh nguồn nước dòng sông Nile Ảnh 12

Hương Ly

Ảnh: CNN

Đang tải...
Đắk Lắk: Huyện gửi thư xin lỗi tài xế bị phạt 200.000 đồng vì… tụ tập 3 người trên cabin xe

Đắk Lắk: Huyện gửi thư xin lỗi tài xế bị phạt 200.000 đồng vì… tụ tập 3 người trên cabin xe

Giá xăng dầu hôm nay 4/4: Đồng loạt tăng vọt

Giá xăng dầu hôm nay 4/4: Đồng loạt tăng vọt

Bà chủ hãng xe khách cầm đầu nhóm buôn 80 bánh heroin

Bà chủ hãng xe khách cầm đầu nhóm buôn 80 bánh heroin

Đà Lạt: Túm tụm mua sắm, tập thể dục phớt lờ giãn cách

Đà Lạt: Túm tụm mua sắm, tập thể dục phớt lờ giãn cách

TIN MỚI

Toàn cầu giành giật khẩu trang

Toàn cầu giành giật khẩu trang

Từ giữ lô hàng cho đến "hớt tay trên" ngay tại đường băng, săn lùng khẩu trang đã trở thành cuộc cạnh tranh không...
Gây tai nạn khi… dạy chó lái xe

Gây tai nạn khi… dạy chó lái xe

Cảnh sát ở TP.Lakewood (bang Washington, Mỹ) đã bắt giữ Alberto Tito Alejandro sau cuộc rượt đuổi tốc độ cao trên xa lộ.